دومین سند قدیمی دشتک و تحلیل و بررسیم آن
(سند ملاقربان و برادران مربوط به حدود 180 سال پیش  ـ اوایل دوره قاجاریه) ـ تصویر سند...

  پیش از این، قدیمی ترین سند تاریخی دشتک را  (سال 1117 هجری قمری، بیش از 300 سال قبل در دوره صفویه) که خریداری املاک دشتک توسط «محمدحسین خان، حاکم بختیاری» بود منتشر کردیم  و پیرامون محتوای آن، استتباط تاریخی از آن دوران را ذکر کردیم.

   اما دومین سندی که نام دشتک در آن آمده سند فروش املاک در دشتک، به تاریخ ششم شعبان 1255 هجری قمری است (برابر با 23 مهرماه 1218 هجری شمسی، حدود 180 سال قبل) که توسط «ملاقربان(رئیسی) و برادران به شیخ عزیزاله راکی شهنی» فروخته اند.  این سند بر روی کاغذی به رنگ فیروزه ای و با ابعاد حدود 35 × 20  سانتیمتر نوشته شده است .

 تحلیل و بازخوانی سند و متن بازنوشته آن:

هو المالک الملک بالاستحقاق

بسم الله ارحمن الرحیم

شکر تو گویم که تویی ذوالجلال       ملک تو در بیع و شراع شد حلال

   فَبَعدُ.....  باعث بر تحریر و ترقیم این کلمات شرعیة الدلالات و غرض از تسطیر این ارقام خجسته آن است که حاضر و ...؟  گردیدند، عالیشانان «ملاقربان و آقا ابراهیم و آقا لطفعلی و آقاعبده خلیل» ولدون مرحمت پناه «آقا محمدعلی دشتکی» و از روی اشد رضا و رغبت تمام من دون الاکراء و الاجبار بین مستطاع و الاخیار بفروختند به عالیحضرت مرحمت پناه «شیخ عزیزاله» ولد مرحوم «شیخ فرج من طایفه راکی شهنی» و نیز بخرید از بایعون به عقدی معتبر در شرع انور کلاّ هو طریقه همگی و تمامی و جملگی موازی دو شعیر و نیم از آب و املاک و از کل ششدانگ قریه دشتک مع شرب و مشارب و انهار و جداول دایراّ و بایراّ صحیحا و بخساّ .... ؟ با جمیع لواحق شرعیه و لواحقات ملیه و کلما یتعلق بزمان القدیم الی الان بثمن قیمت مبلغ «هفت تومان تبریزی» فض ....  وجه...؟ رایج خزانه عامره سلطانی مبایعه صحیحه شرعیه و معاقده صریحه ملیه حاویه جمیع شرایط صحت و ارکان خالیه از کل مفاسد و نواقص و بطلان و معترف شدند بایعون مزبوران به آنکه دانسته و فهمیده و عالا بالکمیته و الکیفیه که بیع مزبور را از بایعون صادر...؟  گردیده و....؟

   به تصدیق و متنفیذ ....؟  و امضاء آن نمودند و ضامن کلا شدند عند خروج  المبیع حقا للغیر کلاً و بعضا ضمنانا لازما صحیحا شرعیا و عقد مبایعه مزبور مسبوقست بعقد الاجاره وارده بر تمامی مایقبل الاجاره در مدت نودسال بمال الجاره مبلغ سه هزار دینار وجه  مواجره صحیحه شرعیه و معاقده صریحه ملیه و غیر ذالک حاضر شدند بایعون مشارالیهمان صلح صحیح شرعی نمودند از هر گونه بقی و بهره و نصیبی و استحقاقی و استخلافی و قیام مرافعه ای که بایعون را در کل مبیعه موصوفه بوده به هر جهت از جهات شرعیه و به هر علت از علل اسلامیه سِیّما به علت غبن الفاحش به عمل الافخش عین المصالحه مبلغ هفتصد و پنجا دینار ....؟  مصالحه صحیحه شرعیه دینینه و عرفاً بجهت اولی و کرۀ ....؟ بجهه اخری صلح صحیح شرعی نموده اند از جمیع حقوقی که در کل بیع مرقومه داشته سِیّما به علت غبن در غبن بمصالح به مبلغ دویست و پنجا دینار ..... ؟ که مجموع عقود و معادل مبلغ هفت تومان چهار هزار دینار وجه....؟  بوده باشد  دفعتا واحدتا در مجلس بیع اخذ و قبض شرعی نموده اند و بالمره ازالة حقوق بایون از کل مبیعه مرقومه گردیده و به حقیت و ملکیت مشتری قرار و استقرار شرعی بافت و مشتری راست آنکه تصرفات المالکانه مستحقانه به هر نحو که خواهد وارد نماید که تصرف الملاک....؟  فی املاکهم و ذوی الحقوق فی احقاقهم نرسد من به.....؟  الیوم بایعون خودشان بنفسه یا احدی من قبله وکیلاً ام کان وارثا که به علت مبیعه موصوفه دعوی نمایند شرعا دعوی عاطل است و باطل است و از درجه اعتبار و اعتماد ساقط و هابط و امسموع و نامشروع و محض التبان.....؟  خواهد بوده و صیغه شرعیه عربیا و فارسیا بینهما جاری شد تحریرا فی ششم شهر شعبان المعظم  1255  . ؟؟

شهود              مطابی .... ؟               و موافق

   عالیجا محمدکریم خان خلف مرحمت پناه حبیب اله....؟ خان ـ عالیجاه مرادخان خلف مرحمت پناه عالیجامحمدعلی خان راکی مالملی  ـ عالیجاه آقا کوچک خلف مرحمت پناه عالیجاه محمدعلی خان راکی مالملی ـــ عالیجاه شاه حسین خان خلف مرحمت پناه عالیجاه چراغعلی خان بابادی عالی انور   ـــ  عالیشان آقا علی اصغر خلف مرحمت پناه کربلایی آقا بابا ده چشمه ــــ عالشان آقا فرج اله خلف مرحمت پناآقا علی ده چشمه  ـ آقا علی رضا ولد مرحوم آقا اسفندیار ده چشمه   ــ رفعت مقام آقا عباسعلی ولد مرحوم آقا عبدلکریم ده چشمه  ــــــ آقا کهنه پوش ولد مرحوم آقا علی رضا دشتکی  ــــ  نظر ولد مرحوم آقا حمزه دشتکی   ــ  نوراله ولد مرحوم آقا نوروز دشتکی  ــ  آقا شَوسین ولد مرحوم آقا نوروز دشتکی ـ  آقا جعفر ولد مرحوم آقا جلال دشتکی ـ آقا نادعلی ولد مرحوم آقا علی رضا دشتکی  ــــ آقا بهرام ولد آقا حمزه دشتکی  ـــــ  آقا نصیر ولد مرحوم علی جان دشتکی ــــ علی بخش ولد مرحوم محمود دشتکی  ـــ آقا هیکل ولد مرحوم آقامحمدرضا دشتکی  ــــ آقا علی بک ولد مرحوم علی جمعه دشتکی.

(توضیح: مواردی از سند ناخوانا بوده موفق به خواندن این موارد نشدم که با نقطه چین ... و علامت؟ مشخص گردیده اگر شما دوستان توانستید بازخوانی کنید برای تکمیل سند کلمه ناخوانا را اعلام فرمایید و اگر اشتباهی در متن و تفسیر آن رخ داده متذکر شوید)

تحلیل و بررسی سند:

  ــ در این سند آمده است که «ملاقربان و برادران» دو شعیر و نیم املاک خود در دشتک را با آب و متعلقات، به «شیخ عزیز اله از طایفه راکی شهنی» فروخته اند. طایفه شهنی در قدیم به صورت عشایری در دامنه های شمال دشتک کوچ و رفت و آمد داشته اند و با دشتکی ها معاشرت زیادی داشتند.

 ــ در گذشته یک ملک یا روستا را شش دانگ حساب می کردند و هر دانگ 16 شعیر  بود یعنی کل شش دانگ دشتک 96 شعیر بود که در این سند دو شعیر و نیم (یا دو جَو ونیم) از املاک آن را به قیمت هفت تومان وجه رایج آن زمان فروخته شد.

  ــ با بررسی محتوای این سند چند نکته از دشتک آن زمان مشخص می گردد: اول اینکه طبق این سند بزرگان دشتک در آن زمان، نامشان در سند و حاشیه آن ثبت شده است و نشان از درست بودن اشاره به بزرگان قدیم دشتک و صحت کلی شجره نامه هایی است که قبلا منتشر کردیم.  (البته با این اسامی برخی شجره نامه ها از جمله شجره نامه فامیل های سلیمانی و عباسی و رئیسی نیاز به جابجایی اسامی و اصلاح دارد)

   ــ نکته دیگر که می توان از این سند برداشت کرد: احتمالا مالکیت افراد ذکر شده در دشتک که  امضاء آنان ثبت شده است، چرا که معمولا در قدیم وقتی سند مالکیت تنظیم می شد شهود و گواهی دهندگان از مالکین همجوار و یا از بزرگان معروف و صاحب منصبان اجتماعی بوده اند، بزرگان راکی شهنی و بزرگان دشتک.

 ضمنا در هر دو سند دشتک نام برخی بزرگان ده چشمه به چشم می خورد در حاشیه سند اول که قبلا منتشر شد امضای بزرگان فارسان نیز وجود دارد و بیانگر ارتباط و معاشرت دشتک با ده چشمه و فارسان از گذشته های دور است و نظر دیگر اینکه هر دو سند بویژه سند اول در منظقه میزدج توسط کاتبان این منطقه تنظیم شده باشد در حاشیه سند اول امضا کنندگان اکثرا از فارسان و ده چشمه و گوشه امامزاده، جونقان و... هستند.

نکات دیگر را شما تفسیر نمایید...

  بزرگان دشتک در آن زمان از فامیل های: بهرامی، سلیمانی، عباسی، رئیسی و... که در متن و حاشیه سند آمده است و از قدمت این فامیل ها و بزرگان آن در دشتک حکایت دارد. فامیل های عباسی، سلیمانی و رئیسی نوادگان «خواجه درعلی موگویی» و فامیل بهرامی نوادگان «حمزه و بهرام بهداروند» هستند:

ملاقربان ولد آقامحمدعلی دشتکی (فامیل رئیسی)

آقا ابراهیم ولد آقامحمدعلی دشتکی (فامیل رئیسی)

آقا لطفعلی ولد آقامحمدعلی دشتکی (فامیل رئیسی)

آقا عبده خلیل ولد آقامحمدعلی دشتکی (فامیل رئیسی)

آقا نادعلی ولد مرحوم آقا علی رضا دشتکی (فامیل سلیمانی)

آقا کهنه پوش ولد مرحوم آقا علی رضا دشتکی (فامیل سلیمانی) 

آقا هیکل ولد مرحوم آقامحمدرضا دشتکی (فامیل سلیمانی)

آقا بهرام ولد آقا حمزه دشتکی  (فامیل بهرامی)

نظر ولد مرحوم آقا حمزه دشتکی  (فامیل بهرامی)

نوراله ولد مرحوم آقا نوروز دشتکی  (فامیل عباسی)

آقا شوسین ولد مرحوم آقا نوروز دشتکی (فامیل عباسی)

عالیجا محمدکریم خلف مرحمت پناه حبیب اله خان (حبیب اله خان عموی الیاس خان بود که در آن زمان منطقه پشتکوه را در تیول داشت)

علی بخش ولد مرحوم محمود دشتکی  (فامیل؟)

آقا علی بک ولد مرحوم علی جمعه دشتکی (فامیل؟)     

آقا جعفر ولد مرحوم آقا جلال دشتکی  (فامیل؟)     

آقا نصیر ولد مرحوم علی جان دشتکی  (فامیل؟)  

.... در شناسایی هویت افراد فوق که شناخته نشده اند از خلال شجره نامه ها (و مربوط به 200 قبل) همکاری فرمایید....

توضیح: املاک مذکور در این سند را بعدها مرحوم «کل صفقلی محمدی» اولین کدخدای دشتک پس از دوره خوانین ، در تاریخ  1307 هجری شمسی از ورثه شیخ عزیزاله راکی خریداری نمود و سند فوق نزد ایشان بود.


منبع: وبلاگ دشتک نگین بختیاری با بازنویسی جناب آقای رضا بهرامی دشتکی.