اتابکان لر بزرگ نام سلسله‌ای کردتبار که برخی آن را اتابکان هزاراسپ قلمداد میکنند، از سلسله اتابکان لرستان که از (۵۵۰ تا ۸۲۷ قمری )/(۱۱۵۵ تا ۱۴۲۴ میلادی ) بدانجا حکومت کرده‌اند.

گستره حکومت اتابکان هزار اسب و لر کوچک

مؤسس این سلسله ابوطاهر است. پایتخت این امرا در شهر ایذه (ایدج) و ایوه یا ایوج بوده که آثار قلعه های حکومتی آنان در ایذه بوده و قلعه معروف به چهاربرجی به کلی از بین رفته که شهرداری در دهه ۴۰ خورشیدی در آن محل بنای پارکی بنام پارک جنگلی را بنا نهادند و قلعه دیگر از اتابکان در ورودی شهر ایذه یا (ایذج) وجود دارد بنام قلعه اتابکی که بنام طاق طویله نیز نامگذاری شده که این هم یکی از قلعه های بجا مانده از حکومت اتابکان در شهر ایذه میباشد که آثار دیوارها و محل آن وجود دارد و توسط میراث فرهنگی تا حدودی مرحمت شده است .
اتابکان هزار اسب تا نیمه اول قرن نهم باقی بودند و آخرین ایشان که غیاث الدین کاوس نام داشت به دست سلطان ابراهیم بن شاهرخ تیموری برافتاد و سلسله ایشان انقراض یافت.
غیر از این سلسله یک سلسله کوچک دیگر از اتابکان لر کوچک نیز در ناحیه لر کوچک یا لرستان حکومت می‌کرده و از اوایل قرن هفتم تا قرن دهم در آن ناحیه باقی بوده‌اند.

..............

اتابکان لر کوچک یا خورشیدیان دودمانی ایرانی‌تبار که بین سال‌های ۵۷۰ تا ۱۰۰۶ هجری قمری در لرستان و ایلام فرمانروایی می‌کرده‌اند. آل خورشید از طایفه جنگروی شعبه سلبوری بودند. سر سلسله اتابکان لر کوچک شاه شجاع الدین خورشید بود. ساکنان محدوده حکومت اتابکان و پایتخت این دودمان شهر شاپورخواست (خرم‌آباد کنونی) و مقر فرماندهی‌شان قلعه فلک‌الافلاک بود.[فرمانروایان این دودمان از فرزندان شجاع‌الدین‌خورشید، بنیان‌گذار فرمانروایی لر کوچک بوده‌اند و واپسین فرمانروای لر کوچک شاهوردی خان به دست شاه عباس یکم صفوی شکست خورد و فراری شد. شجاع الدین خورشید دومین حاکم ایرانی پس از حمله اعراب و فروپاشی شاهنشاهی ایران است که برای خود از عنوان شاهنشاه استفاده کرد؛ نخستین نفر، عضدالدوله دیلمی بود. هم‌اکنون آرامگاه او در جنوب شهر خرم‌آباد در منطقه گوشه شینشا قرار دارد.
پس از اتابکان لر کوچک، والیان فیلی توسط شاه عباس صفوی به عنوان حاکم منطقه لرستان انتخاب شدند.